Eğimli Arsaya Çelik Ev Yapılır mı?

Eğimli arsaya çelik ev yapılır; üstelik çoğu durumda betonarmeden daha akılcı bir tercihtir. Çünkü hafif çelik taşıyıcı sistem, aynı büyüklükteki betonarme yapıya göre yüzde 30-50 daha az yük getirir. Asıl mesele evin çelik olması değil, kot farkının ve zeminin doğru çözülmesidir. Aşağıda kademeli temel, yarım bodrum ve kolonlu sistem olmak üzere 3 yöntemi, imar kurallarını ve maliyete etkisini anlatıyoruz.

Yamaç arsalar genelde 2 sebeple alınır: manzara ve fiyat. Bodrum'da, Sapanca'da ya da Karadeniz'in herhangi bir köyünde düz arsa hem zor bulunur hem pahalıdır. Eğimli olanlar daha ucuza gider; ama parselin iki ucu arasında 2, 3 hatta 5 metre kot farkı çıkabilir. O yüzden arsayı düzleştirmeye çalışmak yerine eğimi kullanan bir proje kurmak gerekir.

Eğimli Arsaya Çelik Ev Neden Mantıklı?

Eğimli arsada en büyük 2 maliyet kalemi kazı ve istinat duvarıdır; çelik ev bu iki kalemi küçültür. Yapı hafif olduğu için temel daha küçük, beton daha az, zemine binen yük daha düşük olur. Üstelik çelik kolonların boyu kolayca ayarlanır; bu da farklı kotlara oturmayı kolaylaştırır.

Sürede de ciddi fark var. İkranur Prefabrik olarak Sakarya'da yüzde 30'a yakın eğimli bir arsaya 2 katlı çelik ev kurduk. Temel ve istinat işini 6 haftada bitirdik; çelik iskeleti ise 10 günde diktik. Aynı yamaçta betonarme yapan komşu parsel, kışı beton kürü bekleyerek geçirdi.

Hafiflik zemin oturmasında da avantaj sağlar. Çelik konstrüksiyon yapı, küçük oturmalara karşı tolerans gösterir; betonarmede sık görülen duvar çatlakları burada büyük ölçüde azalır. Yine de "hafif diye deprem hesabından muaf" diye bir şey yoktur; buna aşağıda döneceğiz.

Kot Farkı Nasıl Çözülür?

Kot farkı pratikte 3 yöntemle çözülür: kademeli temel, kısmi bodrum ve yüksek kolon sistemi. Hangisinin uygun olduğuna eğim oranı, zemin raporu ve bütçe karar verir; çoğu projede bunların karışımını uygularız. Eğimli arsaya çelik ev kurarken hangi yöntemi ne zaman seçtiğimizi sırayla anlatalım.

1. Kademeli (basamaklı) temel. Arsa dilim dilim düzlenir, temel her kademede kendi kotunda çalışır. Yüzde 15-30 eğimlerde en çok tercih ettiğimiz yöntemdir; çünkü kazı miktarını yüzlerce metreküp azaltır.
2. Kısmi bodrum veya yarım kat. Eğimin yüksek tarafı toprağa gömülür, alçak taraf açığa çıkar. Alt kotta bedavaya garaj ya da depo kazanırsınız; Trabzon köy evleri zaten bu mantıkla yapılır: yoldan bakınca tek kat, bahçeden bakınca 2 kat.
3. Yüksek kolon (stilt) sistemi. Zemin kazılmaz, ev çelik kolonlar üzerine asılır. Kayalık arsada, yüzde 30'u aşan eğimde ve sel riski olan yerlerde mantıklıdır; ama deprem hesabı ciddi yapılmalıdır.

Kademeli çözümde mimari de basamaklı olur. Giriş kotunda salon ve mutfak, yarım kat yukarıda yatak odaları yer alır. "Split-level" denilen bu düzen, eğimi hem kazı tasarrufuna hem de manzaraya çevirir. Kademeli planlara örnekleri iki katlı çelik ev modelleri sayfamızda görebilirsiniz.

Eğimli Arsaya Çelik Ev İçin Zemin Etüdü Şart mı?

Evet, şart. Zemin ve temel etüt raporu zaten ruhsatın zorunlu parçasıdır; ama asıl önemi eğimli arsada ortaya çıkar. Rapor size zeminin taşıma gücünü, yeraltı su seviyesini ve şev stabilitesini söyler. İstinat duvarının boyu ile temel tipi bu 3 veriye göre belirlenir.

İlk adım plankotedir. Harita mühendisi parseli ölçer, arazinin nerede yükselip alçaldığını 1 metre aralıklı kot eğrileriyle gösterir. Ardından Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın Zemin ve Temel Etüdü Uygulama Esasları'na göre sondaj yapılır. Yüksek eğimli parseller için bu esaslarda ek koşullar vardır.

Deprem tarafında AFAD'ın yayımladığı Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) esas alınır. Yönetmelik, kısmi gömülü katları düzensiz yapı sayar ve ek kontrol ister. O yüzden statik projeyi eğimli arsa tecrübesi olan bir inşaat mühendisine yaptırın.

İstinat Duvarı ve Drenaj Nasıl Planlanır?

İstinat duvarı her eğimli arsada gerekmez; kazı derinliğine ve zemine bağlıdır. Yamaca doğru 2 metreden fazla kazı yapılıyorsa betonarme istinat büyük ihtimalle gerekir. Buna karşılık kademeli temel ya da kolonlu sistemle çoğu zaman duvar boyunu kısaltır, hatta tamamen kaldırırız.

Duvar yaparken kural basit: yükseklik arttıkça kademelen. Birçok belediyenin plan notları, 2,50 metreyi aşan istinat duvarında kademelendirmeyi ve kademe genişliğinin en az 1,50 metre olmasını ister. Üstelik bazı belediyeler istinat duvarı bitmeden yapı kullanma izni vermez.

Drenaj ise bu işin gizli kahramanıdır. Eğimli arazide yağmur ve yeraltı suyu eğim yönünde kuvvetle akar; duvar arkasında biriken su birkaç yılda ciddi basınç oluşturur. O yüzden duvar arkasına 100-150 mm çaplı drenaj borusu, çakıl filtre tabakası ve bina çevresine su yalıtımı koyarız. Doğru drenaj, hem duvarın hem evin ömrünü on yıllarca uzatır.

İmar Yönetmeliği Kot Farkında Ne Diyor?

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, binanın kotunu yoldan mı yoksa tabii zeminden mi alacağını belirler. Yola göre yüksek ya da alçak parsellerde tabii zemin esas alınır; belli şartlarda kot farkı size 1 bodrum kat hakkı da kazandırır. Halk arasında buna "kottan kat kazanmak" denir.

Ama uygulama belediyeden belediyeye değişir. Aynı yönetmelik maddesini iki belediye farklı yorumlayabilir; plan notları ayrıca kısıtlama getirebilir. Yönetmeliğin güncel metnine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşabilirsiniz. Projeye başlamadan şu 2 belgeyi mutlaka alın:

• İmar durumu belgesi (emsal, yükseklik, çekme mesafeleri)
• Kot-kesit belgesi (binanın sıfır noktası ve kademe esasları)

Çelik ev de betonarme ile aynı imar kurallarına tabidir; "çelik olduğu için ruhsatsız yapılır" diye bir şey yoktur. Ruhsat sürecini çelik ev ruhsat süreci yazımızda adım adım anlattık.

Eğimli Arsaya Çelik Ev Maliyeti Ne Kadar Artar?

Yüzde 15'in altındaki eğimlerde maliyet neredeyse değişmez. Sahada gördüğümüz şu: yüzde 20-30 eğimde temel ve istinat kalemi toplam bütçenin yaklaşık yüzde 10'unu, yüzde 40'ı aşan arsalarda ise yüzde 20'sini bulabilir. Çelik ev bu farkın bir kısmını hafif temel sayesinde geri kazandırır.

Betonarmede asıl sorun belirsizliktir. Öngörülemeyen zemin iyileştirmesi, hafriyat ve kür süresi bütçeyi gizlice şişirir. Çelik sistemde ise temel yalnızca yük noktalarına göre çözülür; o yüzden hafriyat miktarı ve süre baştan bellidir. Güncel rakamlar için çelik ev fiyatları sayfamıza bakabilirsiniz.

Eğimli arsa, çelik ev için engel değil; çoğu zaman fırsattır. Doğru zemin raporu, kademeli ya da yarım katlı bir çözüm ve yönetmeliğe uygun statik proje ile hem manzaralı hem güvenli bir eve kavuşursunuz. Yapılmaması gereken tek şey "önce yapalım, kotu sonra düşünürüz" demektir. Arsanızın kot ve eğim bilgisini bize iletin; eğimli arsa çelik ev projelerimiz arasından size uygun çözümü birlikte çıkaralım.